George van Houts (50, klein van gestalte, haar, bril) en Tom de Ket (50, klein van gestalte, kaal, geen bril) hebben het altijd over de waanzin van de Nederlanders die zij zelf ook zijn. De kredietcrisis is daarvoor een dankbaar onderwerp.

Van Houts: “De wereld is zich te pletter geschrokken, terwijl er eigenlijk niets aan de hand is.”

De Ket: “De media hebben daar een grote invloed op. Ze beïnvloeden ons gemoed. Dan lees je: ‘Bij ING gaan er 20.000 man uit.’ Maar dat blijkt dan wereldwijd te zijn - in Nederland gaat het om een paar honderd man - en het zat al in de pijplijn.”

VH: “ Het is net als bij de klimaatcrisis een behoefte aan opwinding en reuring. Eerst was het doorgeslagen optimisme, euforie over wat je op de beurs kon verdienen, nu is het doorgeslagen pessisme.”

DK: “Ja, er dreigen verschrikkingen.We gaan terug naar het stenen tijdperk, de noodpakketten worden al ingeslagen. Het is een self fulfilling prophecy. De wijze waarop over iets gepraat wordt, bepaalt de loop van de gebeurtenissen.”

VH: “Wij zijn ook in allerlei fantastische koersplannen getrapt. Het is een collectieve duivel: niet willen weten dat je bedonderd wordt.”

DK: “De onuitroeibare behoefte van de mens om voor de gek gehouden te worden.”

VH: “Een Amerikaanse professor, die gespecialiseerd is in het bestuderen van goedgelovigheid, heeft bekend dat hij zelf ook slachtoffer is geworden van Madoff, terwijl hij nota bene gewaarschuwd was!”

DK: “Dit gaat niet over economie, maar over psychologie en sociologie: dat we onszelf dit aandoen.”

Die goedgelovigheid tegen beter weten in is een belangrijk thema in de nieuwe voorstelling van Van Houts en De Ket, Achterlijker dan dwars. Die naam dekt de inhoud, maar is ook nog eens een scheepvaartterm. (Van Houts en De Ket wonen aan weerszijden van het IJ en zijn beiden in het bezit van een boot.)

VH: “Het is een plaatsbepaling in de zeilvaart. Als je op gelijke hoogte bent met de vuurtoren van Egmond, lig je ‘dwars’. Als je er net voorbij bent, lig je ‘achterlijker dan dwars’.

DK: “Maar het betekent natuurlijk ook dat we met z’n allen achterlijk zijn en de kont tegen de krib gooien.”

De voorstelling heeft nog een tweede thema.

DK: “Dat heeft te maken met het eerste. De ene helft van Nederland coacht de andere helft. Men vertrouwt al zijn inschattingsvermogen toe aan een ander. De illusie is dat je jezelf kunt verbeteren. Als iets niet goed gaat, in je carrière of in je relatie, kun je dankzij een coach voorkomen dat dat nog eens gebeurt. Maar heel veel dingen zijn toeval.”

VH: “Bij heel veel dingen kun je denken: nou en? Je kunt maar beter meebuigen. Ik geloof niet in die maakbaarheidsgedachte.”

DK: “Als iets je niet lukt of als jou iets naars overkomt, is het je eigen schuld. Dat geldt zelfs voor ziekte, met dank aan de tussen-de-orenmaffia. Het is de esoterische hoek, New Age. En het gekke is dat die op het oosterse denken is georiënteerd, terwijl die schuldkwestie eigenlijk calvinistisch is.”

Dit alles kun je denken, maar een voorstelling heb je dan nog niet. De boodschap moet worden overgebracht in pakkende scènes. We verplaatsen ons bijvoorbeeld naar een kliniek voor afkickende (financiële) adviseurs, de AA-kliniek.

VH: “We spelen allebei patiënten en behandelaars. We spelen de adviseurs die ook bij ons aan tafel hebben gezeten. ‘Dit huis gaat zichzelf betalen.’ Of je moet ‘het geld voor je laten werken’.”

DK: “Geld is een treintje dat voor je moet rijden.”

Als zij zulke scènes bedenken, ligt de rolverdeling van het duo niet vast. Er is niet één aangever en één afmaker.

DK: “Niet iedereen heeft het talent van Frans van Dusschoten.”

VH: “We wisselen veel. Dat geeft meer mogelijkheden. We spelen voor negentig procent rollen, personages. Wij zijn acteurs, geen grapjassen. De scènes zijn zo pijnlijk mogelijk. Bij de try-outs hebben vijftien mensen de zaal verlaten. Dat is een goed teken.”

DK: “Maar het is ook een slecht teken, omdat mensen wel heel erg lange tenen blijken te hebben.”

VH: “We hebben een scène met een zo zwaar mogelijk gehandicapte, die wordt uitgenodigd in een tv-programma. Ik speel dat op z’n allergehandicapst. Sommige mensen worden daar woedend van. Maar onze ervaring is dat gehandicapten zelf het hardst moeten lachen. Het is hun omgeving die kwaad wordt.”

DK: “Onze humor schuurt. Maar het belangrijkste is dat een voorstelling kwaliteit heeft, intelligentie. Hans Teeuwen had in zijn eerste vier programma’s heel veel kwaliteit.”

VH: “Hij was fenomenaal. Af en toe schrok je van hem.”

DK: “Maar echt geëngageerd was hij niet. Het mag nergens over gaan en alleen maar absurdistisch zijn. Ik lach ook om grappen van Herman Finkers.”

VH: “Freek de Jonge, één van mijn idolen, heeft het wél ergens over. De laatste lach is de beste voorstelling die ik in tien jaar heb gezien.”

Van Houts en De Ket hebben allebei de Amsterdamse Toneelschool gedaan. Maar in het jaar dat Van Houts klaar was, moest De Ket nog beginnen. Dat ze een duo werden, was een toeval dat ze zelf een flink handje hebben geholpen.

VH: “Bij mijn eindexamenfeest speelde een band, met De Ket als zanger. Ik zag hem en voelde meteen zielsverwantschap. We zijn op een rare manier samengekomen. De door ons bewonderde Ton Lutz belde me of ik niet ook een duo was. Hij had in De kleren van de keizer bij het RO Theater twee wevers nodig.”

DK: “Boef één en Boef twee.”

VH: “Die rollen zouden worden gespeeld door René en Frank Groothof, maar die zegden af. Op de vraag of ik een leuk duo was, dacht ik meteen aan Tom, hoewel ik hem eigenlijk niet kende. En ik zei: ja, met Tom de Ket. Ik belde Tom dat we de volgende dag werden verwacht op de Leidsekade, bij Ton Lutz thuis. Wij erheen als ‘goed op elkaar ingespeeld duo’. Lutz heeft ons een middag zijn fotoboeken laten zien en hij concludeerde dat we inderdaad goed op elkaar ingespeeld waren. We zijn dus door oplichting van de grote Ton Lutz een duo geworden.”

Na die voorstelling gingen de wegen weer uiteen.Van Houts speelde bij het RO Theater, De Ket bij Hollandia.

VH: “Maar in 1996 waagden we de sprong. Het klikte heel erg.”

DK: “Toen nog wel.”

VH: “We zijn vrienden, maar onze gezinnen lopen niet de deur bij elkaar plat.”

DK: “We zien elkaar al elke dag.”

VH: “Sinds een jaar of vier hebben we aparte kleedkamers. Het is toch ook een huwelijk en voor de voorstelling willen we even alleen zijn. Tom heeft ook een andere voorbereiding.”

DK: “ Laat ik het zo zeggen: ik bereid me voor. Hij bluft zich er wel doorheen.”

VH: “Het gaat al twaalf jaar mis. Nee, maar ik ben veel laconieker. Ik denk eigenlijk dat je je nergens op kunt voorbereiden. Ik hóu ervan als het mis gaat op het toneel. Ik chargeer een beetje, maar als ik me echt voorbereidde, zouden de voorstellingen veel saaier worden.”

DK: “George kan goed improviseren. Hij heeft iets kwikzilverigs. En dat zie je terug in zijn personages, of hij nou een arrogant of een onderdanig iemand speelt.”

VH: “Tom is meer een bouwer, bij wie het pas langzaam in zijn vlees gaat zitten. Hij is meer de schrijver.”

We keren terug naar de waanzin van de Nederlander. Van Houts en De Ket hebben een bedrijfje met de naam Spinnecop Verbeterde. Daar zit het thema van hun nieuwe voorstelling al in. Het is de naam van een tulp uit de zeventiende eeuw, toen Nederland zichzelf gek maakte door een krankzinnige waarde aan tulpenbollen toe te kennen.

VH: “In 1632 namen kooplieden een hypotheek op hun Amsterdamse grachtenpad om het geld te investeren in één bol. Die gekte heeft twee, drie jaar geduurd. Het is de eerste goed gedocumenteerde vorm van Nederlandse waanzin.”

DK: “Nederland ging failliet. Iemand op de markt van Haarlem vroeg: ‘Is een bol wel een miljoen waard?’ Meteen stortte de boel in. Nederland, de VOC, is de uitvinder van de aandelenhandel. De parallel met nu is duidelijk. Wij werpen ons op als antropologen van een vremdsoortig ras. We willen de mythe ontkrachten dat Nederlanders zo nuchter zijn.”

VH: “Zo relativerend, zo tolerant.”

DK: “Het is misschien het idiootste volk dat er is.”

VH: “En daar horen we zelf ook bij. We doen aan zelfspot. Nooit zullen we iemand uit het publiek te kakken zetten. We zetten op de eerste plaats onszelf in onze blote reet.”

Jos Bloemkolk

Achterlijker dan dwars door Van Houts en De Ket. Première 23 maart in De Kleine Komedie.